Elektrik Bilgileri

Elektrik enerjisini mekanik enerjiye donusturen aygıtlara elektrik motorları denir. Her elektrik motoru biri sabit (Stator) ve digeri kendi cevresinde donen (Rotor ya da Enduvi) iki ana parcadan olusur. Bu ana parcalar, elektrik akımını ileten parcalar (ornegin: sargılar), manyetik akıyı ileten parcalar ve konstruksiyon parcaları (ornegin: vidalar, yataklar) olmak uzere tekrar kısımlara ayrılır. Alternatif akım ile calısan elektrik motorlarında rotor ve statorun manyetik akıyı ileten kısımları fuko akımlarından kacınmak amacıyla tabakalandırılmıs saclardan yapılır. Rotor ve Stator sac paketlerinin yapılması icin 0,35 - 1,5 mm kalınlıgında, tek ya da cift taraflı yalıtılmıs sac levhalar makas tezgahlarında seritler halinde kesilir. Bu sekilde olusturulan sac seritler serit cekirdekli trafoların ve makinaların yapımında baska bir isleme gereksinilmeden derhal kullanılabilmektedir. Makastan cıkan sac seritler cok seri - calısan kalıp - kesme presine verilir. Dakikada 300 - 500 kesme yapan 500 000 kp’lık presler stator ve rotor sac profillerini bir dizi - kesme halinde arka arkaya cıkartır.

Rotor ve stator sac profilleri birbirinin boslugunu dolduracak sekilde kesildiginden (kalıpla), uretim sonu kırpıntı parca miktarı cok azdır. Buyuk caplı rotor ve stator sac paketleri genellikle tek - kesmede cıkartılır. Bunun icin, onceden hazırlanmıs disk sekildeki saclar ustuste gelecek sekilde yerlestirilir. Bu sekilde yerlestirilmis sac tabakaları kalıp - kesme presinde tek bir hamlede kesilir. Sargıların yerlestirilmesi icin gerekli oluklar makinelerde acılır. İslem gorecek parca miktarı fazla degil ise oluk acma otomatında oluklar tek tek acılır. Buyuk sayıdaki parca miktarları ve buyuk caplı saclar icin her seferinde 5-6 oluk acabilen otomatlardan yararlanılmaktadır. Oluk acma otomatlarından gelen saclar ozel sayıcı terazilerde tartılır, istif makinesinde ust uste tabakalandırılır ve 5 - 10 kp/cm2 lik bir basınc altında sac paketi halinde birlestirilir.

Stator ve rotor sargı oluklarına uygulamada genellikle karton dosenmektedir. Yalıtmak amacıyla dosenen kartonun gorevi: Oluk icindeki puruzleri ortmek ve sargı tellerini hasarlardan korumaktır. Karton ile yalıtılan oluklara sargılar dosenir. Stator ve rotor sargıları tek kat ya da cift kat sarımlı yapılırlar. Tek katlı sargılarda her oluk icinde her bir sargının yalnız bir kenarı, buna karsın cift katlı sargılarda cift sayıda bobin kenarı (genellikle iki) bulunur. Stator Sargıları: Tek katlı sargılarda, onceden bir sargı makinasında hazırlanmıs ve izole edilmis sargı paketleri acık oluklara tek tek yerlestirilir. Buyuk gerilimli statorlarda acık oluklu sac paketleri kullanılır. Yarı acık oluklara sargılar ozel kalıp ya da sablonlar yardımıyla tek tek dosenmektedir. Tam kapalı oluklar icine, teller statorun alın tarafından baslayarak, ipligin igneye gecirildigi gibi tek tek gecirilir. Sonra bu teller sargı haline getirilir. Oldukca ugrasılı bu tur sarım yerine ozel sargı paketleri de kullanılmaktadır. Bu sargı paketlerindeki iletkenler sadece daha onceden hazırlanmıs taraflarından oluklara sokulur. Bu sekilde olukların diger tarafından dısarı cıkan sargı basları birbirleriyle sert lehim ya da kaynak suretiyle birlestirilir.

sayet oluklara az sayıda ve buyuk kesitli iletkenler sokulacaksa, cubuk seklindeki iletkenler kullanılır. Bunlar sonradan kendi aralarında vidalarla ya da lehimlemek suretiyle birlestirilir. Tahta ya da fiberden yapılmıs oluk kamaları ( ya da takozları ) oluk agızlarını kapatmaya yarar. Oluklardan dısarı cıkan sargı basları pamuk ya da cam pamugu ile sıkıca sarılarak yalıtılır. Sargıların devre baglantıları saglandıktan sonra stator bir fırın icinde 100 °C civarında kurutulur ve sonra yalıtkan vernik emdirilir. Vernik emdirme islemi havasız bir ortam icinde yapılır. Bunun icin once stator bir vakum kabı icine yerlestirilir ve kap sıkıca kapatılarak havası cekilir. Sonra kabın ustunde bulunan vernik muslugu acılarak iceriye vernik gonderilir. Ortam havasız oldugundan iceriye gonderilen vernik sargıların en kucuk aralıklarına dahi nufuz eder. Vernik emdirme isleminden sonra stator tekrar kurutma fırınına sokulur ve burada son kurutma islemi yapılır. Rotor sargıları elde ya da makinede sarılır. Bunun dısında uygulanacak butun islemler stator sargılarında oldugu gibidir.

Alıntı : Elektrik Motorları